Omgaan met slapeloosheid leerde ik pas toen ik ophield ertegen te vechten: ik accepteerde dat ik moe was en ging kijken naar mijn gedachten daarover.
Zeven jaar geleden kreeg ik te maken met paniekaanvallen zonder echt te weten wat daarvan de oorzaak was. Ik ging op zoek naar een oplossing, kreeg een aantal medicijnen, maar bleef continu moe en lag vele nachten klaarwakker in bed, waaruit ik vervolgens uitgeput opstond.
Omdat ik niet afhankelijk wilde zijn van medicijnen, probeerde ik andere oplossingen, op het fanatieke af. Ik maakte gebruik van geluids-‘beats’ die me ontspanden, waarschijnlijk de beste externe oplossing. Ik kocht ook een ‘lichtbak’ om mijn diagnose ‘SAD’ (Seasonal Affective Disorder, seizoensgebonden affectieve stoornis) te verlichten. Geen van deze oplossingen werkte echt goed voor mij, en ik bracht mijn dagen door met verder zoeken naar andere oplossingen.
Natuurlijk ging ik ook naar mijn huisarts, een no-nonsense ex-marinier die nog werkte met kennis uit de jaren zeventig en die het toepassen van vitamines, moderne en populaire geneeskunde schuwde. Hij schreef me een aantal slaapmiddelen voor, maar adviseerde me: “Maak je geen zorgen, als je lichaam slaap nodig heeft, dan slaap je, geloof me…” Dit bood echter geen soelaas in mijn dagen van eeuwige mist en toenemende ergernis (onthoud dit) over mijn toestand.
Wat als het de rest van je leven zo blijft?
Uiteindelijk had ik een paar sessies met mijn vriend Michael Jeffreys en vertelde hem dat mijn ergernis het ergst was na het opstaan uit een slapeloze nacht, en dat ik me dan verschrikkelijk voelde. Hij stelde me een zeer belangrijke vraag: “Wat zou er gebeuren als je wist dat dit de rest van je leven zo blijft?” In eerste instantie reageerde ik natuurlijk diep geschokt op dit vreselijke vooruitzicht en bood direct weerstand. Maar nadat de vraag bij me binnendrong, besefte ik hoe wanhopig ik was: zelfs zelfmoord kwam als gedachte voorbij. Er bleef maar één weg over: de situatie accepteren zoals ze is. Ik moest me overgeven.
Nu ga ik je niet vertellen dat ik die nacht sliep als een baby en het probleem was opgelost. Integendeel. Mijn klachten bleven en op een gegeven moment bezocht ik zelfs een acupuncturist. Maar Michaels woorden begonnen te bezinken, net als de reactie van mijn huisarts. Ik begon na te denken over een andere manier van omgaan met mijn nachtelijke slapeloosheid: haar aanvaarden als vast onderdeel van mijn bestaan.
Michael gaf me ook een soort van ‘toestemming’ om gewoon tussendoor dutjes te doen of te gaan liggen rusten wanneer ik me moe voelde (wel kort, en niet te laat op de dag, anders wordt de nacht erna vaak nog lastiger). Tot die tijd had ik steeds geprobeerd om gewoon door te gaan. In die periode las ik ook het boek ‘Nog steeds hier’ (Still Here) van Ram Dass over ouder worden, aangezien veel van mijn problemen werden toegeschreven aan het bereiken van het zestigste levensjaar. Ram Dass sprak over zijn cliënten die veel tijd doorbrachten met ‘rondlummelen’ en daarover klaagden. Hij vertelde hen dat dit heel normaal was en dat je daar gewoon van mag genieten.
Omgaan met slapeloosheid als je moet werken
Oké, tot zover, maar ik weet zeker dat sommigen van jullie zullen zeggen: “Ja maar, ik moet werken en als ik moe ben, kan ik niet even zomaar achter een bureau of op mijn werkplek een dutje doen.” Dat is natuurlijk jammer en het maakt omgaan met slapeloosheid een stuk lastiger, maar je kunt een pauze nemen, op je ademhaling letten, je even terugtrekken en het feit accepteren dat je de dag moe eindigt.
Het is beter je over te geven aan de realiteit van de situatie. Komt deze opmerking je bekend voor? Het is de essentie van de leer van Eckhart Tolle (De kracht van het NU), en nu komt het ‘aha’-moment: ben je er klaar voor?
Als je je daadwerkelijk terugtrekt en de omstandigheden accepteert zoals ze zijn, dan zul je ontdekken dat niet de vermoeidheid ‘het probleem’ is. De vermoeidheid is er. Het is wat het is.
Het zijn je gedachten die het probleem zijn.
In dit geval kan Byron Katie’s ‘The Work’ nuttig zijn wanneer ze vraagt: “Wie zou je zijn zonder die gedachte?” Het is dus je geest die schreeuwt: “Je hebt verdorie gelijk! Ik kan niet stoppen met denken hoe moe ik ben!” En dat is natuurlijk wat er gebeurt als je je ’s nachts zorgen maakt over niet in slaap kunnen komen en over de gevolgen die de volgende dag op je wachten.
Laat je geest maar schreeuwen
Voor mij bleek er maar één oplossing: laat je geest maar lekker schreeuwen. Hou van de waarschuwingen over de gevolgen. Probeer intussen te ontspannen en kijk naar de schreeuwende geest, als naar een baby die aandacht wil. Het zal in het begin niet makkelijk zijn, maar je begint te erkennen dat je met je rug tegen de muur staat en geen keuze meer hebt.
In mijn geval bleef mijn geest maar schreeuwen over hoe onproductief ik ’s morgens was. Mijn werk liep vertraging op en ik zat maar te lummelen. Dat verergerde mijn gevoel van onbehagen. Ik veroordeelde mezelf tot niksnut en mislukkeling. Langzaam begon ik het patroon in mijn gedachten te herkennen: ik had een gedachte, ik zag de gedachte, ik geloofde de gedachte, ik probeerde de gedachte op te lossen. Dat leidde tot nóg meer wilde gedachten.
Om een glimp op te vangen van hoe verkeerd je op woorden afgestemde geest kan reageren, neem dit dan eens in overweging:
Uiteindelijk wordt het helder dat gedachten simpelweg niet ‘waar’ zijn. Het zijn slechts gedachten.
Zoals Eckhart Tolle suggereert: je merkt dat je kunt terugpraten tegen je gedachten, je kunt ze zelfs negeren en er uiteindelijk om lachen.
Ik kwam tot de conclusie dat mijn slapeloosheid in feite werd veroorzaakt doordat mijn lichaam in opstand kwam tegen de tirannie van mijn geest en de realiteit zelf, in een poging me een lesje te leren. Je hebt geen controle over alles en alles heeft evenmin controle over jou. En wellicht heb je helemaal geen werkelijke invloed op iets (maar dat is een ander verhaal).
Het is voldoende te zeggen dat deze ontspanning, vanuit de visie van een geest die gedurende jaren van conditionering de controle heeft overgenomen, een enorme bevrijding is. Sterker nog: zoals Eckhart Tolle suggereert, is dit precies wat Jezus bedoelde met het ‘Koninkrijk der Hemelen’.
De kracht van opstand
Een grote stap in de goede richting kan regelrechte opstand zijn. Als de telefoon gaat, niet opnemen. Wanneer er een berichtje binnenkomt, niet kijken. Wanneer er e-mail in je mailbox aankomt, niet meteen openen, maar er een tijdje overheen laten gaan. Nogmaals, verwacht niet meteen na ‘één nacht’ resultaat. Probeer zelfs om helemaal niets te verwachten. Probeer de omstandigheden zoals die zich voordoen gewoon te accepteren. “Oh jee, ik ben weer moe” is voldoende. Probeer te rusten. Als je slaapt, wees dankbaar. Als je wakker ligt naast een geliefde, wees dankbaar.
Lig je wakker naast een vervelend iemand, probeer dan de omstandigheden te veranderen. Lig je alleen wakker, voorkom dan een innerlijke dialoog over hoe eenzaam je je voelt omdat George Clooney of Doutzen Kroes niet naast je ligt. Vraag je maar eens af hoe vervelend de aantrekkelijkste persoon die je ooit hebt gehad geweest zou zijn als je écht moe was…
Rust in de ruimte tussen je gedachten
Indien mogelijk, probeer dan dagelijks te mediteren. De essentie van meditatie is bewust worden van wat is, bewust worden dat gedachten slechts gedachten zijn. Word je bewust van je ademhaling. En van de ruimte tussen de gedachten.
Dit is slechts een sleutel tot omgaan met slapeloosheid: beschouw geen van deze stappen als een ‘oplossing’ van een probleem. Het werkelijke probleem zijn niet de omstandigheden, maar je gedachten erover. De omstandigheden zijn de werkelijkheid. Punt.
Ook begin je wellicht je gedachten te zien als een lopende tekstbalk, zoals een reclamelichtbak in het centrum van de stad of de balk die voorbijschuift onder de nieuwsuitzendingen op televisie. Gewoon voorbij laten glijden en je uiterste best doen. Je zult verrast zijn hoe heerlijk het voelt om te ontdekken dat het gewoon maar een stelletje pixels zijn die over een beeldscherm schuiven.
Tot slot, wees lief voor jezelf en let op je ademhaling. Niet proberen ‘te leren’ hoe je moet ademhalen. Wees je ervan bewust dat je ademhaling slechts het bewijs is dat Het Leven gewoon doorgaat, wonderbaarlijk, met of zonder je vervelende gedachten. Dat laat Het Leven totaal onverschillig.
Tom Bunzel
Noot van de redactie: wat Tom beschrijft, sluit aan bij hoe huisartsen in Nederland naar slaapproblemen kijken. De NHG-Standaard Slaapproblemen en slaapmiddelen van het Nederlands Huisartsen Genootschap kiest bij langer durende slapeloosheid bij voorkeur voor een aanpak zonder medicijnen: meer bewegen en een gedragsmatige aanpak, waarin je ook leert anders om te gaan met je gedachten over slaap. Houden slapeloosheid of vermoeidheid lang aan, laat dan via je huisarts nagaan of er een lichamelijke oorzaak meespeelt.
Heb je gedachten aan zelfmoord? Praat erover. In Nederland kun je dag en nacht anoniem terecht bij 113 Zelfmoordpreventie: bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. In België kun je bellen naar de Zelfmoordlijn op 1813 of chatten via zelfmoord1813.be.
