Ik denk de laatste tijd veel na over mijn moeder en de band die ik met haar had. Die band was niet heel goed. Als jong kind, maar ook later was ik vaak bang voor haar. Ze kon woedend uitvallen of op onverwachte momenten nors en bitter reageren. Ik voelde een koude om haar heen. Het opmerkelijke was dat ik af en toe, al was ik nog erg jong, vertrouwelijke gesprekken met haar voerde. Daarin vertelde ze mij over haar leven. Misschien haalde ik daarmee iets in, een vorm van aandacht. Ik voelde me dan in elk geval bijzonder, uitverkoren. Het forceerde ook iets in me, ik werd minder spontaan. Het haalde me uit mijn centrum. In die tijd kon ik niet meer scherp zien, misschien had het er iets mee te maken. Ik kreeg een bril, waar ik mij voor schaamde.
Meedragen
Mijn vader was geïrriteerd over de ’band’ met mijn moeder. Hij vond mij overgevoelig en plaagde en kleineerde mij daarmee. Mijn moeder had een traumatische jeugd achter de rug, met verwaarlozing en misbruik. Haar eigen moeder overleed toen zij zes jaar was. Ze had daarna in internaten gezeten, waar onbarmhartige straffen tot de dagelijkse routine behoorden. Die dingen deden haar niets, vertelde ze me. Uit die tijd liet ze me twee foto’s zien, waarop ik overmoed en pijn door elkaar zag op haar gezicht. Ik was als jongen jaloers op haar ondeugende uitstraling. Nog steeds vraag ik me af hoe het bij mij zit: enerzijds voel ik koude, pijn en afweer in het contact met haar, ook al is ze overleden. Anderzijds kan ik me inleven in haar pijn. Vaak vraag ik me af of ik het trauma van mijn moeder mee heb helpen dragen.
Healing
Ik vertel dit alles omdat ik hier recent veel meer over ben gaan nadenken na een familiereünie en nadat ik deelnam aan een healing. De familiebijeenkomst bracht me bij liefde voor mijn broers en zussen, en een dieper besef van mijn afkomst. Tijdens de healing, een paar weken later, stond ik met een groep mensen in een kring om een vrouw heen. Zij had verteld over haar pijn en vroeg dat te mogen verwerken met hulp van de groep. Onder leiding van een trainer vormden we met elkaar een soort beschermende baarmoeder rondom haar, door zachtjes heen weer te wiegen en elkaar daarbij vast te houden. Het ontroerde me sterk, de tranen liepen over mijn wangen. Nog weken hierna had ik de indruk dat ik ‘dieper gezakt’ was in mijn centrum, mijn onderste chakra. Terwijl ik alleen maar helper en omstander was geweest. Tijdens die healing-sessie werden korte instructies gegeven door de trainer, maar verder was er geen woord gesproken. Nadien hield het me bezig, dat bepaalde onbewuste gevoelens in mij waren opgeroepen.
Zonder woorden
Hoe zou ik er verder mee om kunnen gaan, met of zonder woorden? In mijn werk als trainer voor persoonlijke ontwikkeling in Tjongeroog begeleid ik mensen zodat ze hun gevoelens kunnen benoemen. Daardoor winnen ze aan zelfbewustzijn. Dat gaat via oprecht contact leggen en uitwisselen. Misschien kan het ook zonder woorden. In de healing die ik bijwoonde ging het puur via gevoel. In mijn werkzame leven als huisarts heb ik gemerkt dat mijn consulten steeds zinvoller werden naarmate ik minder sprak en meer alleen maar voelde. Ik probeerde met respect en aandacht aanwezig te zijn.
Door het voorval met de healing voel ik dat ik nog wat op te lossen heb. Ik ben nog niet bevrijd. Een stuk van het trauma van mijn moeder heb ik op me genomen, of misschien ingeslikt. Het heeft me geraakt in lichaam en ziel. In bepaalde periodes in mijn leven was ik heel terughoudend met vrouwen. Ook in mijn omgang met mannen was ik altijd op mijn hoede. In mijn lichaamshouding, buik en schouders, kan ik een angst of terugtrekken waarnemen. Dus er is een schade, ook al ben ik niet fysiek mishandeld, misbruikt, of lichamelijk verwaarloosd.
Afscheid
In een trainingssessie zou ik als deelnemer wellicht uitgenodigd worden om het gesprek met mijn moeder aan te gaan. Het uit te spelen in een rollenspel. Dan zou ik kunnen komen met pijn en woede, en zou ik misschien mijzelf voor een stuk kunnen helen doordat ik mij geuit heb. Het zou ertoe kunnen leiden dat ik hierdoor wrok kan loslaten, kan vergeven.
Al peinzend en terugvoelend naar het kind in mij, kom ik terecht bij een voor mij nog onontgonnen stuk. Het komt bij me op dat er nog een andere stem in het kind is geweest. Wellicht dat het kind ‘afscheid’ van zijn moeder had willen nemen, door te zeggen: “Moeder, ik wil weg uit mijn beklemming, ik wil weg van hier, ik wil jou niet als moeder!” Als jongen van 6 jaar kon ik dat natuurlijk niet zeggen, maar wat ik toen niet kon zeggen, heb ik misschien wel ergens in mijn lijf opgeslagen. Het zal niet de laatste waarheid zijn, misschien komt er een vervolg, ook al is ze al overleden. Misschien zal het mij helen als ik zo’n dialoog tussen mij en mijn moeder bewust tot me door kan laten dringen.
Helend effect
Bessel van de Kolk, psychiater en trauma-specialist, beschrijft in zijn boek ‘The body keeps the score’ (in het Nederlands ‘Traumasporen in lichaam, brein en geest‘,), hoe trauma het lichaam, de zenuwbanen en de hersenfuncties verandert. Hij is van mening dat lichaamsgerichte therapie zoals dansen, zingen, vechten of knuffelen meer doen dan praten. Daar ben ik het zeer mee eens. Wetenschappelijk staat het vast dat ‘early life stress’ delen van de hersenen kan veranderen. Dat is het limbische systeem, dat zorgt voor emoties, herinneringen en veiligheid. De hersenen luisteren naar het lichaam en produceren allerlei hormonen, die stressbestendigheid en het immuunstelsel beïnvloeden. Als het van slag raakt, ontstaan moeheid, eetstoornissen, depressies en de kans op bijvoorbeeld een auto-immuunziekte. Ik denk dat rituelen en lichaamswerk hierop een helend effect hebben.
Tussen mij en mijn vader is het goed gekomen; toen ik ouder werd, heeft hij mij vaak gesteund. En aan mijn moeder dank ik een heleboel mooie dingen zoals liefde voor de natuur, voor muziek en filosofie. Ik kan me goed inleven in anderen en hierdoor werk ik in het trainingscentrum graag met bio-energetica. Ik geloof daarin en zie mensen hierdoor opknappen, bevrijd worden. Hoewel ik een paar blauwe plekken op mijn ziel heb, ben ik een gelukkig mens. Het is helemaal oké dat ik mijn rugzakje steeds verder mag uitpakken.
Tjongeroog is een centrum voor persoonlijke ontwikkeling, geleid door een hecht team van professioneel opgeleide vrijwilligers. We willen liefde brengen aan aarde en medemens. Dat doen we door het geven van bewustzijnstrainingen, verdiepende workshops en activiteiten rond natuur en cultuur. Onze artikelen voor Nieuwetijds worden geschreven door trainers van Tjongeroog. Deze bijdrage is geschreven door Jan Galesloot.
