Het onderbewuste en onzichtbare invloed
Heb je wel eens meegemaakt dat een dierbare in coma lag? Ik hoop het natuurlijk niet. Toch weten we allemaal hoe belangrijk het is om tegen iemand in coma te blijven praten. We zien het in films, horen het van anderen en onderzoek bevestigt het: ook al lijkt iemand bewust niets mee te krijgen, op onbewust niveau gebeurt er veel meer dan we denken.
Het onderbewuste gedrag van mensen wordt vaak onderschat. Wat zichtbaar is, is maar een klein deel van wat er werkelijk plaatsvindt. Een voorbeeld wat dichter bij huis: kinderen. Uit onderzoek blijkt dat in de eerste duizend dagen van het leven van een kind de meeste ontwikkeling plaatsvindt. Op fysiek, mentaal, maar ook op sociaal en emotioneel vlak. Die telling begint al in de eerste maand van de zwangerschap, wanneer er van regulier bewustzijn nog geen enkele sprake is.
De commercie speelt daar gretig op in. Zo hoorde ik laatst tot mijn verbazing dat er een muzikale vaginale speaker ontwikkeld is, ook wel de babypod genoemd. Het apparaatje breng je in als een tampon, je zet een muziekje op en tadaa, de spraakontwikkeling van je baby zou later als een razende gaan. Blijkbaar weten we diep vanbinnen hoe krachtig het onderbewuste werkt, alleen vergeten we datzelfde principe vaak toe te passen op ons eigen gedrag.
De onderschatting van ons eigen onderbewuste
Veel mensen zijn zich bewust van het onderbewuste van iemand in coma of van baby’s, maar bij ons eigen onderbewustzijn staan we zelden stil.
Vraag jij je nooit af waarom je je bij bepaald gedrag van je kind
uit je slof schiet? Terwijl je achteraf rationeel niet begrijpt waarom je je er zo druk om hebt gemaakt?
Waarom jouw gedrag steeds meer op dat van je ouders gaat lijken? Juist dat gedrag waarvan je vroeger zei dat je zo nooit wilde worden?
Of waarom het je niet lukt om je perfectionisme los te laten, terwijl je er zo naarstig naar verlangt
De 95-5 regel, leven op automatische piloot
Je raadt het al: de verklaring ligt in ons onderbewuste. Wist je dat 95% van al het menselijk gedrag onbewust is? Onderzoekers toonden aan dat slechts een schrikbarende 5% bewust gedrag is. Het merendeel van de tijd leef je dus op de automatische piloot.
En wij met zijn allen maar denken dat we weloverwogen beslissingen nemen en controle hebben over veel zaken. Gefopt! Ja, want dat is wat je brein doet. Na het nemen van een beslissing door je onbewuste brein, wordt een signaaltje naar je bewuste brein gestuurd. Dat gaat vervolgens argumenten bedenken waardoor het lijkt alsof je rationeel een beslissing hebt genomen. Feitelijk is dat dus niet zo.
Nu je dit weet is het toch plots niet meer zo gek dat je op je ouders gaat lijken ondanks dat je dat niet wilt. Of dat je na een gesprek denkt “Jeetje waarom heb ik dat nou gezegd? Zo bedoelde ik het helemaal niet!”
Ik zal geen pleidooi houden om je volledig bewust te worden van je gedrag. Volgens mij is dat vreselijk vermoeiend en bovendien helemaal niet efficiënt. Die ingebouwde automatische piloot heeft immers ook zijn voordelen. Want stel dat iedereen heel bewust zou schakelen tijdens het autorijden, dan zouden er waarschijnlijk heel wat meer ongelukken zijn. Meer aandacht bij het schakelen, is immers minder aandacht op de weg.
Waarom je blijft reageren zoals je niet wilt
Maar zo nu en dan wat meer stil staan bij die 95% kan geen kwaad. Zeker niet als je je verdrietig, gefrustreerd of gestrest voelt.
In onze maatschappij worden deze emoties vaak als negatief bestempeld. Ik zie het eerder als actiesignalen. Zoals ze in het Engels zeggen emotions are energy in motion.
De spiegel van je kind
Zo stelt ook Dr. Shefaly Tsbary:
“Het problematische gedrag van onze kinderen komt voort uit een andere bron dan algemeen wordt aangenomen. Het merendeel komt voort uit een gebrek aan bewustzijn van de dynamiek die onze kinderen in ons teweegbrengen vanuit ons eigen verleden.”
Ik denk overigens niet dat het altijd met je verleden te maken heeft. Als ik me irriteer aan specifiek gedrag van mijn kind, realiseer ik me maar al te vaak dat dit juist het gedrag is waarvan ik weet of bang ben dat ik het ook vertoon. Maar tja, dat is natuurlijk geen leuke confrontatie, dus projecteren velen het liever op de ander.
Bewust onbekwaam en groeien
Die wetenschap brengt je in de fase van ‘bewust onbekwaam’.
En om eerlijk te zijn: dat is nou eenmaal niet de leukste fase van het groeiproces. Of beter gezegd: ik vind het de meest frustrerende. Weten dat je iets niet kan, maar het nog niet kunnen. Het is echter wel de meest stimulerende fase, als je verlangen om te groeien groot genoeg is, natuurlijk.
Leven als bewuste keuze
De Australische verpleegkundige Bronnie Ware werkte jarenlang als stervensbegeleider van terminale patiënten. Ze ontdekte een patroon in de dingen waar mensen spijt van hadden in hun leven. Ze vatte deze samen in de volgende 5 spijtbetuigingen:
- “Ik wou dat ik de moed had gehad om een leven te leiden zoals ik dat wilde, niet het leven dat anderen van mij verwachtten.”
- “Ik wou dat ik niet zo hard had gewerkt en er was geweest voor mijn gezin.”
- “Ik wou dat ik het lef had gehad om mijn werkelijke gevoelens te uiten.”
- “Ik wou dat ik meer tijd met mijn vrienden had doorgebracht en vooral: dat ik de vriendschappen die belangrijk voor me waren, had gekoesterd en belangrijk had gemaakt.”
- “Ik wou dat ik mezelf had toegestaan om gelukkiger te zijn.”
Als je weet dat onderbewuste gedrag een groot deel van je keuzes stuurt, wordt het des te belangrijker om zo nu en dan bewust stil te staan. Niet om alles te controleren, maar om te onderzoeken welke patronen jou nog dienen en welke niet. De 95-5 regel laat zien dat automatische piloot niet per definitie slecht is, maar wel richting geeft aan je leven.
Wil je geen slaaf zijn van oude patronen, dan begint verandering met bewustwording. Door regelmatig te reflecteren, bijvoorbeeld door jezelf de vraag te stellen hoe je later op je leven wilt terugkijken, maak je ruimte voor bewuste keuzes. Groei vraagt moed, maar elke bewuste stap verschuift iets in je onderbewuste gedrag.
